|
Historia
Pierwsza wzmianka o świdwińskim zamku pojawia się w 1317 roku, ale jego budowa sięga czasów przed nadaniem praw miejskich w 1296 roku. Meklemburgowie byli pierwszymi posiadaczami tych terenów. Książę Przybysław IV rozpoczął budowę zamku, ale rozmach prac i nakłady finansowe przerosły jego możliwości i został zmuszony do sprzedaży ziem. Kolejnym właścicielem został książę Mikołaj z Orla, któremu przypadło w udziale dokończenie budowy warownego zamku, wybudowanie mostu zwodzonego oraz przystosowanie rzeki do roli fosy.
Zapewne w latach 1292-1316 wzniesiono kamienne mury obronne o wysokości ponad 12 metrów, otaczających koliście dziedziniec zamkowy o promieniu ponad 25 metrów. Do elementów obronnych zamku należały: fosa, parkan, most zwodzony, wysokie mury obronne, czworoboczna baszta, dostawiona przy bramie do uprzednio wykonanego muru. Wnętrze składało się z dwóch sal o długości 22 metrów i 8 metrów. Książętom zza Odry zamek świdwiński zawdzięcza swój oryginalny plan oraz mury obwodowe, których znaczne partie zachowały się do dzisiejszych czasów.
Po wycofaniu się książąt Orla ze Świdwina nowymi właścicielami zamku stali się Duńczyk Mikołaj Olafsohn i Wedego Wedel, rycerz rodu popieranego przez księcia Warcisława IV. Wnuk Wedego Wedela - Henning, popadł w długi i uwikłany w sieć machinacji krzyżackich zrzekł się prawa do swych dóbr.
Krzyżacy osadzili w zamku wójta Walrabe von Schaffenberga i podjęli prace związane z adaptacją tego obiektu dla potrzeb zakonnych. Reguła zakonna wymagała kaplicy, refektarza i innych pomieszczeń, a obronność - wysokiej wieży. W zamku zamieszkał wójt i dwunastu braci zakonnych. Dla nich postawiono tymczasowo skrzydło południowe. Szybko uporano się z rozbudową przybramnej baszty w wieżę. Około 1413 roku ukończono ją, dostosowując strzelnicę do broni palnej jako następny po zamku w Bytowie tego rodzaju obiekt w architekturze krzyżackiej, a po raz pierwszy na Pomorzu Zachodnim.
1540 rok otworzył nową epokę w historii zamku. Elektor Joachim III zezwolił margrabiemu Janowi z Kostrzyna na zmianę komandorii joannickiej w Chwarszczanach na okręg świdwiński. W 1630 roku, po trzydniowym oblężeniu, Szwedzi zdobyli zamek, usunęli zakonników i obsadzili go stałą załogą pod dowództwem generała Montaigne. Dziedziniec wybrukowano, zburzono budynki bramne, nad otworem bramy poświadczono mecenaty komendantów dwoma herbami rodowymi. W środku widnieje herb fundatora płyt. Pod tympanonem widnieją nazwiska obu komendantów i data rozpoczęcia przebudowy. Zakończono ją w 1750 roku, zamykając dziedziniec skrzydłem od zachodu. Otoczenie zamku zmieniło się także, gdy zasypano fosę. Odtąd zamek przestał być nawodnym. Płytkie fundamentowanie nie utrzymało parcia muru i trzeba go było już w 1784 roku rozebrać.
W XIX wieku zamek przejęło kilku użytkowników: sąd - skrzydło południowe, urząd podatkowy i katastralny - skrzydło wschodnie, więzienie - skrzydło zachodnie, a zbrojownia - skrzydło północne. W ciągu kilkudziesięciu lat, które poprzedzały II wojnę światową, zamek nie był poddawany żadnym pracom remontowym ani konserwatorskim, co wpływało destrukcyjnie na jego stan techniczny.
Po kilku wiekach branderburskiego panowania Świdwin wrócił do prawowitych właścicieli. Działania wojenne, choć ominęły zamek bezpośrednio, to jednak pozbawiły go na pewien czas właściciela i użytkownika, który mógłby chociaż przeprowadzić bieżącą konserwację. Pożar, który strawił w latach pięćdziesiątych skrzydło północne przyczynił się do dalszego pogorszenia stanu technicznego. Zamek nie nadawał się do dalszego użytkowania. Podjęto decyzję o odbudowie zamku dla potrzeb kultury i turystyki.
Konserwatorska koncepcja odbudowy zmierzała do przywrócenia skrzydłu północnemu bryły elewacji z połowy XV w. Zrealizowany w oparciu o powyższą koncepcję projekt spełnił wszystkie wysuwane postulaty, a ponadto wyeksponował wszystkie zachowane fragmenty murów z końca XIII wieku. Zamek został przeznaczony na siedzibę powiatowego zespołu kulturalnego. Skrzydło północne mieści salę widowiskową dla 200 osób wraz z zapleczem. Sama sala została zaprojektowana jako pomieszczenie uniwersalne - jednocześnie połączona została z salą prób na II piętrze oraz garderobą. Na I piętrze skrzydła mieszczą się obok pokojów administracyjnych instytucji kulturalnych także pomieszczenia pod wystawy czasowe. Skrzydło południowe w całości zostało przeznaczone na potrzeby biblioteki. Skrzydło zachodnie mieści pomieszczenia ognisk muzycznych i innych środowisk.
Bogata historia, oryginalne założenia obronne, wartości techniczne i artystyczne stawiają zamek w Świdwinie w rzędzie najcenniejszych zabytków województwa zachodniopomorskiego a także i w kraju.
|
